Wernisaż wystawy fotografii Antoniego Kozłowskiego i Jacka Sobocińskiego

Wernisaż wystawy fotografii Antoniego Kozłowskiego i Jacka Sobocińskiego

Materialne ślady kultury protestanckiej
w Gdańsku i jego okolicach

6.XI.2009 godz. 12.00 do 27.XI.2009       Gmach Wydziałów Filologicznego
i Historycznego

ul. Wita Stwosza 55
Gdańsk Oliwa

Protestantyzm, trwający  w Gdańsku od lat dwudziestych XVI wieku do współczesności, rozwinął swój niepowtarzalny styl życia codziennego i publicznego, swoisty etos. Praca i jej wymierny ekwiwalent, bogactwo, w myśl zasady predestynacji, stanowiły o wartości człowieka, jego perspektywie  zbawienia.  Zalecenia  Jana  Kalwina, dotyczące  skromności w  stroju  i  jedzeniu,  nie znalazły  jednak  nad  Motławą  pełnego  powodzenia. Gdańskie  elity  luterańskie  i  kalwińskie uległy wpływowi obyczajowemu polskiej szlachty, ale etos pracy, sztuka, sądownictwo, więziennictwo  i opieka  społeczna uzyskały nowożytny kształt. Urzędnicy miejscy dbali, więc o rozwój handlu wiślanego, kontrolę fskalną portu, bezpieczeństwo wewnątrz miasta, kontrolowali biedaków, włóczęgów  i  złodziejaszków,  czyli  cały społeczny margines. Było  to działanie wyjątkowe w skali dawnej Rzeczypospolitej.
Bezpieczeństwo  publiczne  wyróżniało Gdańsk  wśród  innych miast. Władze miejskie wymierzały  surowe  kary,  podejrzane  osoby zmuszano do opuszczania miasta. Działania  te sprzyjały rozwojowi handlu i rzemiosła. Na skutek tych prawnych i obyczajowych uregulowań
w Gdańsku dokonywano największych transakcji fnansowych w skali całej Rzeczypospolitej.
Etos  protestancki  w  Gdańsku  zakładał,  żeporti  całe  miasto,  wielki  warsztat  pracy,  musi
być  przedsięwzięciem  dochodowym.  Rada Miejska Gdańska prowadziła skrupulatne rachunki, rozliczano prace na rzecz miasta, ale także najróżnorodniejsze podatki pośrednie
i bezpośrednie. Organizm miejski funkcjonował według ściśle określonych procedur administracyjnych.  Dbano  o  czystość,  dobre obyczaje, a także o zieleń wewnątrz murów
miejskich.
Etos  protestancki  w  Gdańsku  przejawiał się także w specyfcznym urządzeniu stosunków  religijnych,  pracy,  sztuki  i  szkolnictwa. Rada  Miasta  Gdańska  sprawowała  władzę nad obsadą wszystkich probostw oraz posad profesorskich w Gdańskim Gimnazjum Akademickim. Każda dziedzina życia publicznego w dawnym Gdańsku kierowana była przez wykształconych specjalistów, którzy po ukończeniu  Gdańskiego  Gimnazjum  Akademickiego  uzyskiwali  dyplomy  na  niemieckich uniwersytetach  protestanckich. Wykształcenie i dobre obyczaje było warunkiem kariery w  administracji Gdańska  i  sukcesu w  uprawianiu  procederu  kupieckiego.  Gdańsk  do końca XVIII wieku zachował swoją kulturalną odrębność i ekonomiczny dobrobyt, tak więc polska szlachta odczuwała pobyt w jego murach, jak wyjazd do zagranicznego kraju. Po III Zaborze Polski w 1795 pod panowaniem Prus Gdańsk spadł do roli miasta prowincjonalnego, ale rozwijała się kultura protestancka. Do roku 1945 Gdańsk był miastem protestanckim, zaś Wolne Miasto Gdańsk w 1934 liczyło 408 tys. obywateli, a protestancka ludność niemiecka stanowiła ponad 90% mieszkańców. Po 1945 roku Gdańsk włączony do Polski stał się miastem katolickim.
Nasza wystawa (cykl wystaw) stawia sobie za cel ukazanie materialnych  śladów protestanckiej  kultury,  zachowane  pamiątki  stylu życia ongiś powszechnego w Gdańsku i okolicy, obiekty historyczne i współczesne przejawy  protestanckiego  kultu  religijnego.  Etos
protestancki zakładał kalkulację ekonomiczną w skali całego miasta, a także poszanowanie  pracy  i  jej  owoców.  Zdobywanie  wykształcenia przez obywateli, ich pracowitość, oszczędność i umiarkowanie zawsze prowadziły do zwiększenia produkcji i zysków całego organizmu miejskiego. Efekt tego był taki, że w XVII wieku Gdańsk miał budżet tylko o połowę mniejszy, niż Rzeczpospolita. To skłania do refleksji nad zjawiskiem dobrobytu Gdańska w okresie kwitnącej kultury protestanckiej i poszukiwania inspiracji dla współczesnych form życia.

Krzysztof Dowgiałło, Antoni Kozłowski
fot. Jacek Sobociński